Turystyka

Lud Polski

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego, w czasie wędrówek ludów, na terenie re­gionu świętokrzyskiego nastąpił głęboki kryzys turystyczny, kulturowy, osadniczy i gospodar­czy. Dopiero w VII wieku zaczęły powstawać tu silne ośrodki plemienne. Jednym z nich było leżące nad górną Wisłą tzw. państwo Wiślan, w którego granicach znalazły się także ziemie położone w Niecce Nidziańskiej, graniczące z terytorium Lędzian Grody opolne tego państwa znajdowały się w Stradowie i Wiślicy- ówcześnie centralnym miejscem turystyki. Nie­którzy uczeni sądzą, że ten ostatni mógł być stolicą całego państwa Wiślan. Kwestię sporną stanowi także podbój tych terenów przez władców wielkomorawskich oraz chrzest Wiślan w obrządku słowiańskim.

W Starachowicach znajdowało się centrum kombinatu, którego zaczątek stanowiły zakłady w Bzinie (dzisiejszym Skarżysku -Kamiennej), a kontynuacją były pudlingarnia i walcownia wstępna w Michałowie (gdzie wybudowano również potężną zaporę ziemną) oraz pudlingamia i fiyszernia w Brodach Iłżeckich, gdzie zachowały się fragmenty wielkiego upustu. Ostatnim ele­mentem ciągłego kombinatu fabryk żelaza były monumentalna pudlingamia i walcównia w Nietulisku Fabrycznym. Transport i turystyka między zakładami odbywał się na wielkich tratwach przeciąganych specjalnymi kanałami – zachowały się wspaniałe rozwiązania wodne, ogromna śluza, klasycystyczne ruiny gigantycznej walcowni, budynek administracyjny i ciekawie rozplanowane osiedle domków robotniczych.

Nawiązaniem do czasów staszicowskich była idea Centralnego Okręgu Przemysłowego, którego budowę rozpoczęto w połowie lat 30. XX w Głównymi ośrodkami turystycznymi w opartym głównie o Góry Świętokrzyskie okręgu miały być m in. Kielce, Skarżysko i rozbudowujące się Starachowice.

Po II wojnie światowej również postanowiono wykorzystać region świętokrzyski do celów turystycznych. Rozbudowano wówczas lub stworzono od podstaw m.in. zakłady samochodowe „Star” _w Starachowicach obecnie MAN, zakłady zbrojeniowe “Męsko” w Skarżysku Kamiennej, w Końskich – za kłady odlewnicze, zaś w Kielcach – zakłady urządzeń chemicznych i aparatuiy przemysłowej „Chemar”, fabrykę łożysk tocznych “Iskra” obecnie NSK oraz przekształcono dawne „SHL” w fabrykę samochodów specjalizowanych. By stworzyć miejsca pracy dla kobiet (przemysł ciężki angażował głównie mężczyzn) utworzono Kieleckie Zakłady Przemysłu Papierniczego (obecnie D.S. Smith).

Skansen w Tokarni

Od 1993 r., w drugą niedzielę czerwca, w skansenie w Tokarni odbywa się impreza pod nazwą Wytopki Ołowiu, która zaznajamia z dawnymi metodami hutnictwa rud metali nieżelaznych. Eksperymental­ny wytop ołowiu metodami staropolskimi w piecu wybudowanym według starych sztychów prowadzą naukowcy z Krako­wa. „Wytopki” przypominają czasy, gdy turystyka świętokrzyskiego słynęły z kruszcośledzenia, czyli poszukiwania i wydoby­cia rud kruszcowych – przede wszystkim ołowiu i miedzi, od XIV w. okolice Chę­cin, obfitujące w złoża rud miedzi i oło­wiu, stały się ważnym w kraju ośrodkiem górnictwa i hutnictwa metali kolorowych. W związku z wyczerpaniem się pod ko­niec XVI w. tutejszych zasobów rudonosych kopalnictwo rud miedzi przeniosło się do Niewachlowa, Miedzianej Góry oraz Kostomłotów k. Kielc.

Przez kilka stuleci wydobycie rud ołowiu koncentrowało się w trzech ośrodkach turystyki: wo­kół Chęcin, dziedzicznego mienia polskich królów, Kielc (własność biskupów krakow­skich) i w pobliżu Łagowa, należącego po­czątkowo do biskupów kujawskich.

Walory gór świętokrzyskich

Górnictwo i hutnictwo żelaza rozwijały się także w okolicy Końskich, gdzie jesz­cze do niedawna czynne były kopalnie, a przemysł odlewniczy do dziś dobrze funkcjonuje. Spośród wielu zachowanych obiektów zwraca tu uwagę Stara Kuź­nica, która jest typowym obiektem turystycznym z unikatowym zabytkiem techniki metalurgicznej – kuźnią z xix-wiecznym wyposażeniem. Poruszany wodą wielki młot naciskowy i miechy skrzynkowe są takie same, jak typowe urządzenia z XVIII, a nawet XVII w. Na miejscu dawnej wal­cowni i pudlingarni w Sielpi Wielkiej po­wstało Muzeum Staropolskiego Zagłę­bia Przemysłowego, powołane w 1934 r. jako pierwsze w Polsce muzeum techni­ki. Zgromadzono tu unikatowe maszyny i urządzenia: m.in. prawie 30 maszyn z połowy XVIII i początku XIX w. – tokar­ki, strugarki, wiertarki promieniowe, prasy oraz liczące 150 lat angielskie obrabiarki. Niezapomniane wrażenie robi największe w Europie napędzane wodą koło o średni­cy 8,5 m, od którego odchodzi podziemny kanał odpływowy. Jak więc widać walory turystyki są mocne i robią pokaz.

Od 2000 r. organizowany jest tam festyn Kuźnice Koneckie – przedsięwzięcie pro­mocyjne, którego celem jest wyekspono­wanie atrakcji regionu. Podczas festiwalu można zapoznać się z działalnością zakła­dów, wziąć udział w licznych spotkaniach artystycznych, imprezach rekreacyjnych, a nawet w spływie kajakowym.